Yapay zekâ alanındaki devrim, bu teknolojiyle bağlantılı olan neredeyse tüm firmaları aniden çok daha değerli hale getirdi. Şu anda somut bir ürün sunamayan yapay zeka girişimleri bile hızla milyarlarca dolarlık değerlere ulaştı. Ancak bu olağanüstü büyüme, yanı sıra bir finansal balon endişesini de beraberinde getirdi. Geçmişteki “dot-com krizi” sırasındaki çöküşün benzerinin “AI balonu” ile yaşanma olasılığı, son zamanlarda ekonomistleri kaygılandırıyor. Teknoloji liderleri bu kaygıların abartıldığını savunsa da son dönemlerde Çin’de yaşanan gelişmeler, AI balonunun orada çoktan patlamış olabileceğini düşündürüyor. Çin merkezli yapay zekâ ve yarı iletken şirketlerinin yoğun olduğu STAR50 endeksi, temmuz ayındaki zirvesinden itibaren yüzde 40 azaldı. Bu gerileme, yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değerinin silinmesine yol açarken, Çin’in teknoloji sektörüne yönelik yatırım iştahını da zayıflatmış durumda.
Çin’de Yapay Zekâ Hisseleri Çarpıcı Bir Düşüş Yaşıyor
STAR50, Şanghay Borsası bünyesindeki teknoloji odaklı STAR Market’te işlem gören firmaları kapsıyor. Endekste yer alan yarı iletken üreticileri ve yapay zekâ alanında faaliyet gösteren şirketler önemli bir ağırlığa sahip. Son düşüş, Çin borsasında ekonomik teşviklerin etkisiyle yaklaşık iki yıldır süregelen yükselişi de tersine çevirmiş durumda. Ülkenin büyük şirketlerini takip eden CSI300 endeksi de haziran ayındaki zirvesinden itibaren yaklaşık yüzde 20 geriledi.
Düşüşün etkileri özellikle yatırımcıların yoğun ilgi gösterdiği teknoloji firmalarında belirgin şekilde hissediliyor. İnsansı robot üreticisi Unitree’nin hisseleri, ağustos ayında gerçekleştirilen halka arzının ardından neredeyse yarı yarıya değer kaybetti. Benzer şekilde Çin’in bellek çipi üreticilerinden CXMT‘nin hisseleri son bir ayda yüzde 25’ten fazla düştü; yine çip üretimine odaklanan MetaX Integrated Circuits ve Moore Threads Technology şirketlerinin hisseleri de temmuz ayındaki zirvelerinden itibaren yarı yarıya azalmış durumda. Geçen yıl borsaya girdiklerinde sırasıyla yüzde 700 ve yüzde 400 artış gösteren bu iki firmanın yaşadığı kayıplar, teknoloji hisselerindeki yükselişin ne denli hızlı bir şekilde tersine dönebildiğini açıkça ortaya koyuyor.
Çin’deki Düşüş Korku Yaratıyor
Yapay zekâ ile ilgili hisseler, Çin piyasasında oldukça büyük bir paya sahip. Goldman Sachs verilerine göre bu hisseler, Çin ana karasında ve Hong Kong’da işlem gören A ve H grubu hisselerin toplam piyasa değerinin yüzde 42’sini ve işlem hacminin ise yüzde 57’sini oluşturuyor. Dolayısıyla sektördeki düşüş yalnızca teknoloji firmalarını değil, genel borsa performansını da etkileme potansiyeline sahip.
Çin’deki düşüşü tetikleyen tek bir olay yoktur. Reuters’ın aktardığına göre yüksek hisse fiyatları, vergi yükümlülükleri ve Çinli teknoloji şirketlerinin uluslararası pazarlarda karşılaşabileceği yeni kısıtlamalar, hisselerden çıkışı artıran faktörler arasında yer alıyor. Ayrıca mevcut finansal performanslarının yüksek hisse fiyatlarını haklı çıkaracak seviyede olmaması da yatırımcıları bu hisselerden uzak durmaya yönlendirmekte.
Düşüş, Çinli Teknoloji Firmalarının Finansmanını Zorlaştırabilir
Çin’deki hisse kayıpları yatırımcıların zararlarıyla sınırlı kalmayabilir. Pekin yönetimi teknoloji sektörünün büyümesini desteklemeyi ve şirketlerin borsa üzerinden finansman bulmasını kolaylaştırmayı hedefliyor. Ancak yatırımcıların yaşadığı zararlar yeni teknoloji firmalarına para yatırma istekliliklerini azaltabilir.
Kong Hong merkezli Lotus Asset Management yöneticisi Hong Hao’ya göre piyasalardaki düşüş halka arz hazırlığında olan birçok firmanın planlarını erteleyebilir. Hisse fiyatlarının düşmesi ve yatırımcı talebinin azalması şirketlerin borsadan kaynak sağlamasını zorlaştırarak yeni yatırımların ertelenmesine neden olabilir. Bu durum ise çip geliştirme ve veri merkezi kurma gibi yüksek maliyetli yatırımlara ihtiyaç duyan yapay zekâ firmaları için özellikle kritik öneme sahiptir.
Bunun yanında, HSBC araştırmalarına göre Asya fonları son üç ayda Çin hisselerinde satış gerçekleştirmiş olsa da genel olarak Çin piyasasına yönelik yatırımlarını korumakta. Goldman Sachs da aralarında Innolight ve CXMT’nin bulunduğu bazı Çinli yapay zeka şirketlerini bu ay yayımladığı yatırım önerileri listesine dahil etti. Dolayısıyla bunun bütün sektörü sarsacak bir çöküş olduğunu söylemek için henüz erken. Ancak yüksek değerlemesine karşılık veremeyen bazı şirketler için eski seviyelere çıkmak zor olabilir; bu durum hem sektör hem de bu sektöre güvenen yatırımcılar için kayıpların kalıcı olabileceğini göstermektedir. Reuters’ın “Çin’in AI balonu şimdiden patladı” başlığının arkasında da bu gerçek yatmaktadır.
